jawa mbudaya

Rabu, 09 Desember 2015

SILSILAH MAHABARATA

https://tokohwayang.wordpress.com/2009/11/13/silsilah-mahabarata/

Keturunan kapisan = ANAK
Keturunan Kelara = PUTU
Keturunan Ketelu = BUYUT
Keturunan Kepapat = CANGGAH
Keturunan Kelima = WARENG
Keturunan Keenam = UDHEG-UDHEG
Keturunan Kepitu = GANTUNG SIWUR
Keturunan Kewolu = GROPAK SENTHE
Keturunan Kesanga = DEBOK BOSOK
Keturunan Kesepuluh = GALIH ASEM

http://www.myheritage.com/FP/newsItem.php?s=66672801&newsID=2

WANGSALAN

Wangsalan iku unen-unen cangkriman nanging dibatang (dibedhèk) dhéwé. Ukarané ora persis nanging mèmper waé. Wangsalan ana kang awujud ukara selarik, bisa uga awujud tembang. Tuladha sing wujud ukara:

Nyaron bumbung, nganti cengklungen nggonku ngenteni. (saron bumbung=angklung)
Njanur gunung, kadingaren sliramu teka. (janur gunung=aren).

Tuladha sing wujud tembang:

Jirak pindha munggwing wana
Sayeng kaga we rekta
Sinambi kalaning nganggur
Wastra tumrap mustaka
Pangikete wangsalan kang sekar pangkur
Kinarya langen pribadi

Batangane:

Jirak pindha munggwing wana = wit kesambi.
Sayeng kaga = piranti kanggo nyekel manuk (kala).
We rekta kang muroni = iket.
Baon sabin = karya.

Jenisé Wangsalan

Wangsalan lamba yaiku wangsalan kang mung isi batangan (tebusan) siji. Unen-unen wangsalan lamba mung saukara kang kadadean saka rong gatra. Gatra kang ngarep isi wangsalan, gatra sing isi batangané.

Tuladha: Pindang lulang, kacek apa aku karo kuwe (Pindhang lulang = Krecek)

Wangsalan rangkep (camboran) yaiku wangsalan sing isi batangane luwih saka siji. Unen-unene wangsalan rangkep kadadeané saka rong ukara, siji-sijine ukara kadadean saka rong gatra.Ukara kapisan isi wangsalan ukara kapindho isi batangane.

Tuladha: Jenang sela, wader kalen sasonderan. (Apu, sepat) Apurata, yen wonten lepat kawula

Wangsalan memet yaiku wangsalan sing carane nggoleki batangane sarana ngoceki maksuding tetembungane ambal ping pindho.

Tuladha: Uler kambang, yen trima alon-alonan Oncek-oncekan kapisan: Uler kembang maksude lintah Oncek-oncek kapindho: Wanda tali ing tembung lintah, dianggap wancahane tembung kang surasane alon-alonan, yaiku tembung satitahe. Tembung satitahe ateges ora ngaya, mung tumindk sakepenake bae, kanthi alon-alonan.

Wangsalan padinan yaiku ana sing nganggo nyebutake batangane, la nana sing tanpa nyebutake batangane, marga wong-wong sing pandha krungu (maca) dianggep wis ngerti maksude (batangane).

Tuladha: Wong kae sajatine wis krungu kandhaku, nanging njangan gori. Gori iku mathuke digudhèg. Njangan gori = nggudhèg. Maksude wangsalan njagan gori yaiku mbudheg, api-api ora krungu.

Wangsalan mawa paungeran tartamtu

Wangsalan mawa paungeran tartamtu kena kaperang dadi loro, yaiku:
Mawa paungeran 4 wanda + 8 wanda Kang mawa paungeran 4 wanda + 8 wanda iku wangsalan lamba (mung isi batangan siji).Unen-unen mung saukara kang kadadean saka rong gatra.Gatra ngarep 4 wanda, isi wangsalan : gatra buri 8, isi batangane. Tuladha: Reca kayu, golek kawruh rahayu.(reca kayu = golek)
Mawa paungeran (4 wanda + 8 wanda ) X 2 = 24 wanda Kang mawa paungeran (4 wanda + 8 wanda) x 2 = 24 wanda yaiku wangsalan rangkep (isi batangan luwih saka siji). Unen-unen rong ukara, saben saukara kadadean saka rong gatra. Ukara kapisan (rong gatra) isi wangsalan, ukara kapindho (rong gatra) isi batangane. Tuladha:
Sayuk rukun, wulang wido mangsa rowang = 4 wanda + 8 wanda
Sayektine, wit saking bondho kawula = 4 wanda + 8 wanda
Sayuk rukun = saiyeg, saeka praya
Wulang wido mangsa rowang = bido

Wangsalan edi-peni yaiku wangsalan sing mawa paungeran .

Unen-unene kadadean saka 2 ukara (wangsalan rangkep)
Saben saukara kadadean saka 2 gatra (4 wanda + 8 wanda )
Ukara kang kapisan (yaiku kang isi wangsalan) mawa purwakanthi guru swara lan purwakanthi basa utawa purwakanthi lumaksita.

Tuladha: Tepi wastra, wastra kang tumprap mustaka. (Kemada,iket) Mumpung mudha, nggegulanga ngiket basa.

Wangsalan kang sinawung ing tembang yaiku cacahé wandane lan tibaning swarane ing wekasaning gatrane ora tartemu, sebab kawengku ing guru wilangan lan guru laguning tembang. Guru wilangan lan guru laguning tembang kudu tansah menang, lire: ora kena owah, kudu tansah manut paungeraning tembang.

Tuladha: Sinom
Edane wong keneng guna, ambatik sinambi nangis, malam wuntah balabaran, geni mati muring-muring, prembenahan mbrebes mili, gawangan sinendhal putung, ya talah ta si kakang, puluh-puluh awak mami, petis manis wis kudu dadi pocapan.
Petis manis = kecap

Wangsalan kang sinawung ing tembang yaiku cakepan ing umpak-umpaking gendhing, gerong lan senggakan, kerep kanggo wangsalan (dilagokake dening pesindhen, niyaga utawa bocah-bocah sing padha manembrama).

Tuladha:
Pangkur Lamba (slendro Pantet 9)
Purwaka (buka,Basa)
Kembang adas sumebar neng tengah alas
Tuwas tiwas anglabuhi wong ora waras
Alah bapak, balung jagung saguhku isih janggelan
Wiwit gerong sing baku
Lagu gendhing pangkur lamba
Maweh gumirah wardaya
Tur mathuk kinarya aba
Mlaku bareng ulah raga
Balung jagung:maksude janggel
Janggelan = during tetep, isih kudu janji maneh, sendhe, bisa uga wurung.
Tuladha wangsalan ing tembang campursari kangen Kangen Pitung sasi lawase nggonku ngenteni, mung sliramu wong bagus kang dadi ati, rina wengi mung tansah takimpi-impi, jroning ati kangenku setengah mati, jenang gula ya mas ya mbok aja lali, ngelingana rikala jaman semana, sliramu janji aku setya ngenteni, lair batin tresnaku terusing ati, kangen wong kangen ngene-ngene rasane, rindhu-rindhu tambane kudu ketemu, klapa mudha enake kanggo rujakan, leganana aku kang nandhang kasmaran, mbalung janur wong bagus takanti-anti, ngusadani wong kangen kang antuk jampi

Carané ngarang wangsalan sing dikarang luwih dhisik, perangan buru (ukara sing isi batangane), banjur ngarang perangan ngarep (ukara sing isi wangsalane). Dadi pangarangé perangan ngarep (ukara kang isi wangsalan) tiba keri.

https://jv.wikipedia.org/wiki/Wangsalan

TEMBUNG KAWI LAN BASA RINENGGA

Tembung Kawi lan Basa Rinengga

Tembung kawi iku rinaket banget karo basa rinengga. Tembung-tembung ing basa rinengga di jupuk saka tembung kawi. Tembung kawi yaiku tembung-tembung ing Basa Jawa kanga sale saka Basa Jawa Tengahan utawa Jawa kuna. Tembung-tembung iki wis arang banget digunakake kanggo omongan padinan (omongan sehari-hari), mula saiki wis arang keprungu. Mula ana saperangan masayarakat sing ora ngeti babar blas.

Tembung-tembung kawi akeh digunakake ing basa rinengga, yaiku basa kang digunakake kanggo nggambaake kaendahan lan kawibawan. Basa rinengga migunakake tembung-tembung kang endah lan edi peni, kebak kawibawan, mula tembung-tembunge akeh dijupuk saka tembung-tembung kawi. Basa rinengga diginakake kango panyandra ing pahagyan mantu. Dene jinise kayadene:

a. Panyandra penganten lanang lan wadon

b. Panyandra tata praja

c. Panyandra kirab penganten

d. Pananda sasana pawiwahan, lsp.

Tuladha tembung-tembung kawi:

Dina

Ø Dite : Ahad

Ø Soma : Senen

Ø Anggara : Selasa

Ø Buda : Rabu

Ø Respati : Kamis

Ø Sukra : Jum’at

Ø Tumpak : Sabtu

Pasaran

Ø Manis : Legi

Ø Jenar : Paing

Ø Palgun : Pon

Ø Cemengan : Wage

Ø Kasih : Kliwon

Keblat

Ø Puwa : Wetan

Ø Daksina : Kidul

Ø Pracima : Kulon

Ø Utara : Lor

Warna

Ø Rekta : Abang

Ø Kresna : Ireng

Ø Seta : Putih

Ø Jenar/jene : Kuning

Ø Wilis : Ijo

https://jendelailmubasajawi.wordpress.com/2014/01/12/tembung-kawi-lan-basa-rinengga/

TEMBUNG GARBA

Tembung garba yaiku tembung kang asline seka tembung loro (2) utawa luwih kang dadi wujud anyar.
Umpamane:

ana + ing ---> anèng
siti + inggil ---> sitinggil
nara + indra ---> narendra
prapta + ing ---> prapteng
tumuju + ing ---> tumujweng
maha + resi ---> maharsi
parama + iswari ---> prameswari https://jv.wikipedia.org/wiki/Tembung_garba

Minggu, 06 Desember 2015

PERANGANE AWAK

Tembúng Ngoko – Kråmå Mådyå – Kråmå Inggil Perangane Awak:

No.	Ngoko	Kramå Madyå	Kråmå Inggil
01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51.	alís ati awak balúng bangkèkan bathúk bókóng brêngos cangkêm cêngêl dhådhå dhêngkul dlamakan driji êmbun-êmbunan êndhas èpèk-èpèk gêgêr gêlung gêtíh githok gulu idêp idu igå ilat irung janggút jénggot kémpol kringêt kuku kupíng lambé luh måtå pipi pundhak pupu rai rambút riyak sikíl susu suwårå tangan umbêl untu uyúh wêtêng wudêl	alís manah badan balung bangkèkan bathúk bokong brêngos cangkêm cêngêl dhådhå dhêngkul dlamakan driji êmbun-êmbunan sirah èpèk-èpèk gêgêr gêlung rah githók gulu idep idu igå ilat irung janggút jénggot kémpol kringêt kuku kupíng lambé luh mripat pipi pundhak pupu rai rambút riyak suku susu swantên tangan umbêl untu toyan wêtêng wudêl	imbå (pêng) galih salirå tosan pamêkan palarapan bocong gumbålå, rawis tutuk griwå jåjå jengku samparan racikan pasundhulan muståkå tapak astå pêngkêran ukêl rah julukan jangga ibíng kêcoh unusan lidhah grana kèthèkan,adhêgan gumbala wêngkêlan riwé kênåkå talingan lathi waspå paningal, socå pangarasan pamidhangan wêntís pasuryan rémå, ríkmå jlagrå ampéyan prêmbayún swantên astå gadhíng wåjå turas padharan nabi

https://tanahmemerah.wordpress.com/kasastraan/kawruh-bahasa-jawa/perangane-awak/

TEMBUNG SANEPA

Sanépa iku unèn-unèn sing tegesé mbangetaké nanging nganggo tembung kosok balèn. Sanépa iku ukara pepindhan kang kadadéyan saka dhapukaning tembung watak lan tembung aran.
Tuladha:

polahé anteng kitiran; tegesé polah banget, diumpamakké kaya kitiran
awaké kuru semangka; tegesé awaké lemu banget, diumpamaké kaya semangka

Umpamané:

Ambuné arum jamban tegesé Ambuné banger banget
Awaké kuru semangka tegesé Awaké lemu banget
Balungé atos debog tegesé balungé empuk banget
Barangé aji godhong garing tegesé Barangé ora aji banget
Boboté abot kapuk tegesé Bobote entheng banget
Cahyané abang dluwang tegesé Cahyane putih banget
Dedege dhuwur kencur tegesé Dedege cendhek banget
Èsemé pait madu tegesé Èsemé manis banget
Kulitané wuled godhong lumbu tegesé Kulité mbedhel banget
Lembuné benjo tampah tegesé Lemuné bunder banget
Playuné rindhik asu digitik tegesé Playuné banter banget
Rasané legi bratawali tegesé Rasané pait banget
Sesrawungané renggang gula, kumepyur pulut tegesé Sesrawungané raket banget
Tatuné arang kranjang tegesé Tatuné akeh banget
Ulaté bening leri tegesé Ulaté mbesengut banget
Wujudé agal glepung tegesé Wujudé lembut banget
Barangé abot merang segedheng tegesé Barangé ènthèng banget
Matane kedhèp tesmak tegesé Matané mentheleng
Kulité kuning silit kwali tegesé Kulité ireng banget

https://jv.wikipedia.org/wiki/San%C3%A9pa